Wat zijn de oorzaken van somatische-symptoomstoornis?

Geschreven door Niels Barends, MSc, psycholoog met meer dan 14 jaar klinische ervaring in de behandeling van trauma-gerelateerde klachten, angststoornissen, emotionele disregulatie en somatische-symptoomstoornis. Geüpdatet mei 2026.

Somatische-symptoomstoornis (SSS) ontstaat meestal door een combinatie van biologische gevoeligheid, chronische stress, trauma, angst, emotionele leerprocessen en de manier waarop de hersenen en het zenuwstelsel lichamelijke sensaties interpreteren. In de meeste gevallen is er niet één enkele oorzaak. In plaats daarvan worden symptomen geleidelijk onderdeel van een zichzelf versterkende vicieuze cirkel van angst, lichaamsmonitoring, stress en activatie van het zenuwstelsel.

Mensen met SSS ervaren echte lichamelijke klachten zoals pijn, duizeligheid, vermoeidheid, maag- en darmklachten, gevoelloosheid, spierspanning of andere lichamelijke sensaties. Bij sommige mensen worden deze symptomen emotioneel overweldigend en gaan ze het dagelijks leven domineren. Veel mensen besteden uren aan het controleren van hun lichaam, online zoeken naar verklaringen, medische geruststelling zoeken, activiteiten vermijden of bang zijn dat er iets ernstigs over het hoofd is gezien.

Onderzoek suggereert dat kwetsbaarheid voor somatische-symptoomstoornis kan toenemen door een combinatie van genetische aanleg, verhoogde stressgevoeligheid, trauma, chronische activatie van het zenuwstelsel, emotionele ervaringen in de jeugd, gezondheidsangst en aangeleerde overtuigingen over ziekte en veiligheid. Na verloop van tijd kan het lichaam zelf onveilig of onvoorspelbaar gaan aanvoelen.

In de klinische praktijk overlapt somatische-symptoomstoornis vaak met angststoornissen, complexe PTSS, paniekklachten, depressie, dissociatie, gezondheidsangst of patronen van emotionele disregulatie die voorkomen bij aandoeningen zoals borderline persoonlijkheidsstoornis. Het begrijpen van deze overlap is belangrijk omdat behandeling vaak zowel de lichamelijke klachten als onderliggende emotionele of trauma-gerelateerde patronen moet aanpakken.

Deze pagina bespreekt de belangrijkste bekende oorzaken en bijdragende factoren van somatische-symptoomstoornis, waaronder trauma, chronische stress, hyperactivatie van het zenuwstelsel, genetische factoren, gezinsomgeving, problemen met emotionele regulatie en aangeleerde angst rondom lichamelijke sensaties.

Oorzaken van somatische-symptoomstoornis – Genetica en biologische gevoeligheid

Onderzoek suggereert dat sommige mensen een verhoogde biologische gevoeligheid voor stress, angst, emotionele spanning of lichamelijke sensaties kunnen erven [5],[7]. Dit betekent niet dat er één specifiek “SSS-gen” bestaat, maar wel dat sommige mensen een zenuwstelsel hebben dat sterker reageert op stress of lichamelijke prikkels.

Studies hebben verbanden gevonden tussen somatische klachten en biologische systemen die betrokken zijn bij stressregulatie, waaronder het serotoninesysteem en de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA-as) [5]. Deze systemen spelen een belangrijke rol bij emotionele regulatie, stressreacties en activatie van het zenuwstelsel.

Sommige mensen zijn van nature gevoeliger voor emotionele spanning, onzekerheid, angst of lichamelijke sensaties. Persoonlijkheidstrekken zoals neuroticisme — de neiging om sterk te reageren op stress of negatieve emoties — kunnen de kwetsbaarheid voor somatische-symptoomstoornis vergroten [7].

Belangrijk is dat een biologische kwetsbaarheid niet automatisch betekent dat iemand SSS zal ontwikkelen. Omgevingsstress, trauma, emotionele ervaringen en copingpatronen spelen eveneens een belangrijke rol.

Oorzaken van somatische-symptoomstoornis – Gezinsomgeving en aangeleerd gedrag

Kinderen leren deels via hun omgeving hoe ze emoties, stress, ziekte en lichamelijke sensaties moeten interpreteren. Onderzoek suggereert dat kinderen van ouders met somatische klachtenpatronen of sterke gezondheidsangst zelf ook meer gefocust kunnen raken op lichamelijke sensaties [8].

In sommige gezinnen krijgen lichamelijke klachten veel aandacht, terwijl emoties minder open besproken worden. Na verloop van tijd kan dit leiden tot meer lichaamsmonitoring en angst rondom lichamelijke sensaties.

Onderzoek suggereert daarnaast dat chronische gezinsstress, emotionele verwaarlozing, vijandigheid, afwijzing of een disfunctionele gezinsomgeving de kans op somatische klachten later in het leven kunnen vergroten [9],[10],[11].

Oorzaken van somatische-symptoomstoornis – Trauma en stressvolle ervaringen

Trauma lijkt voor sommige mensen één van de belangrijkste bijdragende factoren te zijn bij somatische-symptoomstoornis. Onderzoek suggereert dat ongeveer 50% van de mensen met SSS traumatisering in de jeugd door een primaire verzorger rapporteerde [13].

Traumatische ervaringen kunnen invloed hebben op hoe veilig iemand zich voelt in zijn of haar lichaam. Wanneer het zenuwstelsel voortdurend alert is op gevaar, kunnen normale lichamelijke sensaties bedreigend of overweldigend gaan aanvoelen.

Onderzoek suggereert daarnaast dat PTSS-klachten, chronische stress en traumatische ervaringen de kans op somatische klachten vergroten [12],[14],[15].

Trauma-gerelateerde somatische klachten kunnen bestaan uit chronische pijn, duizeligheid, maag- en darmklachten, spierspanning, vermoeidheid, gevoelloosheid, paniekachtige sensaties of aanhoudende activatie van het zenuwstelsel.

In sommige gevallen overlappen de symptomen met complexe PTSS, paniekstoornis, dissociatie of emotionele disregulatie.

Omdat trauma invloed kan hebben op zowel het zenuwstelsel als lichaamsbewustzijn, kunnen trauma-gerichte therapieën zoals EMDR therapie helpen om angst rondom lichamelijke sensaties en somatische stress te verminderen.

Stress, angst en activatie van het zenuwstelsel

Stress en angst kunnen een sterke invloed hebben op het lichaam. Tijdens periodes van chronische stress raakt het zenuwstelsel meer geactiveerd, wat kan leiden tot meer spierspanning, verhoogde gevoeligheid voor pijn, duizeligheid, maag- en darmklachten, vermoeidheid, hartkloppingen of andere lichamelijke sensaties.

Bij sommige mensen raken lichamelijke sensaties geleidelijk verbonden met gevaar. Zodra dit gebeurt, kan het lichaam gevangen raken in een vicieuze cirkel van angst, lichaamsmonitoring, geruststelling zoeken en hyperalertheid.

Deze cyclus kan klachten onbedoeld versterken. Meer angst leidt tot meer activatie van het zenuwstelsel, waardoor lichamelijke sensaties toenemen, wat vervolgens weer meer angst en lichaamsmonitoring veroorzaakt.

Gerelateerde psychische aandoeningen en overlap

Somatische-symptoomstoornis overlapt vaak met andere psychische aandoeningen waarbij stressgevoeligheid, angst, trauma, emotionele disregulatie of hyperactivatie van het zenuwstelsel een rol spelen.

Het begrijpen van deze overlap is belangrijk omdat behandeling vaak zowel de emotionele als lichamelijke aspecten van het klachtenpatroon moet aanpakken.

Wanneer professionele hulp zoeken?

Het kan verstandig zijn om professionele hulp te zoeken wanneer lichamelijke klachten leiden tot aanhoudende stress, angst, herhaald geruststelling zoeken, lichaamsmonitoring, vermijding of duidelijke beperkingen in het dagelijks leven.

Een professionele beoordeling kan helpen bepalen of de klachten passen bij somatische-symptoomstoornis, angststoornissen, trauma-gerelateerde klachten, paniekklachten of een andere aandoening. Behandeling kan daarnaast helpen om angst rondom lichamelijke sensaties te verminderen en emotionele regulatie en kwaliteit van leven te verbeteren.

Veelgestelde vragen over de oorzaken van somatische-symptoomstoornis

{
“@context”: “https://schema.org”,
“@type”: “MedicalWebPage”,
“headline”: “Somatische-symptoomstoornis oorzaken”,
“description”: “Lees meer over de oorzaken van somatische-symptoomstoornis (SSS), waaronder trauma, stress, angst, genetische gevoeligheid, emotionele regulatie en activatie van het zenuwstelsel.”,
“url”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/somatische-symptoomstoornis-oorzaken/”,
“inLanguage”: “nl”,
“dateModified”: “2026-05-01”,
“author”: {
“@type”: “Person”,
“name”: “Niels Barends, MSc”,
“jobTitle”: “Psycholoog”,
“worksFor”: {
“@type”: “Organization”,
“name”: “Barends Psychology Practice”
}
},
“publisher”: {
“@type”: “Organization”,
“name”: “Barends Psychology Practice”,
“logo”: {
“@type”: “ImageObject”,
“url”: “https://barendspsychology.com/wp-content/uploads/2020/04/cropped-logo-barends-psychology-practice.png”
}
},
“mainEntity”: {
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis”,
“alternateName”: “SSS”,
“possibleCause”: [
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Chronische stress”
},
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Trauma”
},
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Angststoornissen”
},
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Gezondheidsangst”
},
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Activatie van het zenuwstelsel”
},
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Emotionele disregulatie”
},
{
“@type”: “MedicalCause”,
“name”: “Genetische gevoeligheid”
}
],
“signOrSymptom”: [
“Pijn”,
“Duizeligheid”,
“Vermoeidheid”,
“Maag- en darmklachten”,
“Spierspanning”,
“Lichaamsmonitoring”,
“Gezondheidsangst”,
“Paniekachtige sensaties”
],
“possibleTreatment”: [
{
“@type”: “MedicalTherapy”,
“name”: “Cognitieve gedragstherapie”
},
{
“@type”: “MedicalTherapy”,
“name”: “EMDR therapie”
},
{
“@type”: “MedicalTherapy”,
“name”: “Trauma-gerichte therapie”
}
]
},
“about”: [
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis oorzaken”
},
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Trauma en somatische klachten”
},
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Stress en lichamelijke klachten”
},
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Activatie van het zenuwstelsel”
}
],
“mentions”: [
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Angststoornissen”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Complexe PTSS”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Borderline persoonlijkheidsstoornis”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Depressie”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Dissociatie”
}
],
“breadcrumb”: {
“@type”: “BreadcrumbList”,
“itemListElement”: [
{
“@type”: “ListItem”,
“position”: 1,
“name”: “Home”,
“item”: “https://www.barendspsychology.com/nl/”
},
{
“@type”: “ListItem”,
“position”: 2,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis”,
“item”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/”
},
{
“@type”: “ListItem”,
“position”: 3,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis oorzaken”,
“item”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/somatische-symptoomstoornis-oorzaken/”
}
]
},
“mainEntityOfPage”: {
“@type”: “WebPage”,
“@id”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/somatische-symptoomstoornis-oorzaken/”
}
}