Somatische-symptoomstoornis diagnose: symptomen & DSM-5 criteria

Geschreven door Niels Barends, MSc, psycholoog met meer dan 14 jaar klinische ervaring in de behandeling van angststoornissen, trauma-gerelateerde klachten en somatische-symptoomstoornis. Geüpdatet mei 2026.

Somatische-symptoomstoornis (SSS) is een psychische aandoening waarbij lichamelijke symptomen sterk verbonden raken met stress, angst, gezondheidszorgen of een overmatige focus op lichamelijke sensaties. De symptomen zelf zijn echt en kunnen zeer belastend zijn, zelfs wanneer medische onderzoeken geen volledige verklaring geven.

Een goede somatische-symptoomstoornis diagnose is belangrijk omdat veel mensen met SSS jarenlang op zoek blijven naar medische verklaringen, verschillende specialisten bezoeken of voortdurend geruststelling zoeken zonder blijvende opluchting te ervaren. Tijdens dit proces voelen mensen zich vaak onbegrepen, emotioneel uitgeput of steeds angstiger over hun gezondheid.

In de klinische praktijk wordt SSS soms over het hoofd gezien omdat de symptomen lijken op lichamelijke aandoeningen, angststoornissen, paniekklachten of chronische stressreacties. Tegelijkertijd voelen sommige mensen zich niet serieus genomen wanneer klachten te snel als “psychologisch” worden bestempeld. Een goede diagnose vereist daarom zowel medisch onderzoek als een zorgvuldige psychologische beoordeling.

Deze pagina bespreekt de officiële DSM-5 criteria voor somatische-symptoomstoornis, het verschil tussen somatisatiestoornis en SSS, veelvoorkomende symptomen van somatische-symptoomstoornis en wanneer professionele diagnostiek zinvol kan zijn. Herken je deze patronen? Dan kun je ook de online SSS test doen.

Wat is somatische-symptoomstoornis?

Somatische-symptoomstoornis wordt vastgesteld wanneer lichamelijke symptomen een belangrijke bron worden van emotionele stress, angst, gezondheidszorgen of beperkingen in het dagelijks functioneren. Deze symptomen kunnen bestaan uit pijn, vermoeidheid, duizeligheid, maag- en darmklachten, neurologische klachten, seksuele klachten of andere lichamelijke sensaties.

Belangrijk is dat de diagnose niet betekent dat symptomen ingebeeld zijn of “tussen de oren zitten”. Veel mensen met SSS ervaren echte lichamelijke klachten. De diagnose richt zich vooral op hoe sterk de symptomen verbonden raken met angst, lichaamsmonitoring, geruststelling zoeken of overmatige gezondheidsgerelateerde zorgen.

Iemand met SSS kan bijvoorbeeld voortdurend online zoeken naar verklaringen, vaak artsen bezoeken, het lichaam gedurende de dag controleren, lichamelijke activiteiten vermijden of sterk angstig worden van normale lichamelijke sensaties. Na verloop van tijd kan hierdoor een vicieuze cirkel ontstaan waarbij angst de lichamelijke spanning verhoogt en lichamelijke sensaties de angst versterken.

Somatisatiestoornis versus somatische-symptoomstoornis

Voordat de DSM-5 werd geïntroduceerd, werd deze diagnose somatisatiestoornis genoemd. De nieuwere diagnose somatische-symptoomstoornis (SSS) verlegt de focus van het aantal en type symptomen naar de emotionele stress en overmatige aandacht die verbonden zijn aan die symptomen.

Een belangrijke verandering is dat SSS ook vastgesteld kan worden wanneer iemand daadwerkelijk een medische aandoening heeft. De diagnose richt zich nu meer op de psychologische en gedragsmatige reactie op symptomen dan op de vraag of symptomen volledig medisch verklaard kunnen worden.

DSM-5 criteria voor somatische-symptoomstoornis

Volgens de DSM-5 omvat een somatische-symptoomstoornis diagnose de volgende criteria:

Veelvoorkomende symptomen bij somatische-symptoomstoornis

De lichamelijke symptomen bij SSS kunnen sterk verschillen per persoon. Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

• pijnklachten
• vermoeidheid of uitputting
• hoofdpijn
• duizeligheid
• maag- en darmklachten
• druk op de borst of hartkloppingen
• gewrichtspijn
• gevoelloosheid of tintelingen
• seksuele klachten
• neurologische klachten

Wat somatische-symptoomstoornis vaak klinisch relevant maakt, is niet alleen het symptoom zelf, maar vooral de mate van angst, stress, lichaamsmonitoring en beperkingen die ermee samenhangen.

Waarom somatische-symptoomstoornis soms moeilijk te diagnosticeren is

Het stellen van een somatische-symptoomstoornis diagnose kan ingewikkeld zijn omdat artsen eerst lichamelijke aandoeningen of neurologische problemen moeten uitsluiten die de symptomen mogelijk verklaren. In veel gevallen ondergaan mensen maanden of zelfs jaren medische onderzoeken, scans, specialistische consulten, spoedbezoeken of herhaald geruststelling zoeken voordat somatische-symptoomstoornis wordt overwogen.

Dit proces kan emotioneel uitputtend worden. Sommige mensen raken ervan overtuigd dat artsen iets ernstigs missen, terwijl anderen zich niet serieus genomen of afgewezen voelen wanneer geen duidelijke medische verklaring wordt gevonden. Na verloop van tijd kan deze onzekerheid leiden tot meer lichaamsmonitoring, gezondheidsangst, stress en activatie van het zenuwstelsel, waardoor lichamelijke symptomen onbedoeld verder kunnen toenemen.

Een andere uitdaging is dat somatische-symptoomstoornis vaak overlapt met andere psychische aandoeningen. Lichamelijke klachten zoals duizeligheid, druk op de borst, vermoeidheid, maag- en darmproblemen, gevoelloosheid of pijn komen ook voor bij angststoornissen, trauma-gerelateerde klachten, depressie, paniekstoornis of chronische stress. Daarom vereist een goede diagnose dat lichamelijke én psychologische factoren samen bekeken worden in plaats van volledig los van elkaar.

Wanneer professionele hulp zoeken?

Het kan verstandig zijn om professionele hulp te zoeken wanneer lichamelijke klachten aanhoudende stress veroorzaken, leiden tot voortdurende gezondheidszorgen, overmatige lichaamsmonitoring, vermijding of duidelijke beperkingen in werk, relaties, slaap of dagelijks functioneren.

Een professionele beoordeling kan helpen vaststellen of de klachten passen bij somatische-symptoomstoornis, paniekklachten, angststoornissen, trauma-gerelateerde klachten of een andere aandoening. Behandeling kan daarnaast helpen om angst rondom lichamelijke sensaties te verminderen, emotionele regulatie te verbeteren en vicieuze cirkels van stress, geruststelling zoeken en overactivatie van het zenuwstelsel te doorbreken.

Het is vooral belangrijk om hulp te zoeken wanneer:

• medische geruststelling de angst slechts tijdelijk vermindert
• je veel tijd besteedt aan lichaamsmonitoring of online zoeken naar symptomen
• angst voor symptomen invloed heeft op werk, slaap, relaties of lichamelijke activiteiten
• stress of emotionele situaties lichamelijke klachten lijken te verergeren
• je het gevoel hebt vast te zitten in een vicieuze cirkel van angst, onzekerheid en lichamelijke spanning

Een psycholoog of psychiater met ervaring in somatische-symptoomstoornis kan helpen om de relatie tussen lichamelijke symptomen, stress, angst, trauma en activatie van het zenuwstelsel beter te begrijpen, terwijl jouw klachten tegelijkertijd serieus genomen worden.

Veelgestelde vragen over somatische-symptoomstoornis diagnose

Literatuur

• [1] Barsky, A. J., Orav, E. J., & Bates, D. W. (2005). Somatization increases medical utilization and costs independent of psychiatric and medical comorbidity. Archives of General Psychiatry, 62, 903-910.
• [2] American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.
• [3] De Waal, M. W., Arnold, I. A., Eekhof, J. A., & Van Hemert, A. M. (2004). Somatoform disorders in general practice. The British Journal of Psychiatry, 184, 470-476.
• [4] Kroenke, K. (2007). Efficacy of treatment for somatoform disorders: a review of randomized controlled trials. Psychosomatic Medicine, 69, 881-888.
• [5] Annemiek van, D., Julian D, F., Onno van der, H., Maarten JM, V. S., Peter GM, V. D. H., & Martina, B. (2011). Childhood traumatization by primary caretaker and affect dysregulation in patients with borderline persoonlijkheidsstoornis and somatoform disorder. European Journal of Psychotraumatology, 2, 5628.

{
“@context”: “https://schema.org”,
“@type”: “MedicalWebPage”,
“headline”: “Somatische-symptoomstoornis diagnose: symptomen & DSM-5 criteria”,
“description”: “Lees meer over somatische-symptoomstoornis diagnose, DSM-5 criteria, symptomen, het verschil met somatisatiestoornis en wanneer professionele beoordeling zinvol is.”,
“url”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/somatische-symptoomstoornis-diagnose/”,
“inLanguage”: “nl”,
“dateModified”: “2026-05-01”,
“author”: {
“@type”: “Person”,
“name”: “Niels Barends, MSc”,
“jobTitle”: “Psycholoog”,
“worksFor”: {
“@type”: “Organization”,
“name”: “Barends Psychology Practice”
}
},
“publisher”: {
“@type”: “Organization”,
“name”: “Barends Psychology Practice”,
“logo”: {
“@type”: “ImageObject”,
“url”: “https://barendspsychology.com/wp-content/uploads/2020/04/cropped-logo-barends-psychology-practice.png”
}
},
“mainEntity”: {
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis”,
“alternateName”: “SSS”,
“diagnosis”: {
“@type”: “MedicalTest”,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis diagnose”,
“description”: “Diagnostische beoordeling van lichamelijke symptomen, gezondheidsangst, lichaamsmonitoring, geruststelling zoeken en beperkingen in dagelijks functioneren volgens DSM-5 criteria.”
},
“signOrSymptom”: [
“Lichamelijke klachten”,
“Pijnklachten”,
“Vermoeidheid”,
“Duizeligheid”,
“Maag- en darmklachten”,
“Gezondheidsangst”,
“Lichaamsmonitoring”,
“Geruststelling zoeken”,
“Vermijding”,
“Emotionele stress”
],
“possibleTreatment”: [
{
“@type”: “MedicalTherapy”,
“name”: “Cognitieve gedragstherapie”
},
{
“@type”: “MedicalTherapy”,
“name”: “EMDR therapie”
},
{
“@type”: “MedicalTherapy”,
“name”: “Trauma-gerichte therapie”
}
]
},
“about”: [
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis diagnose”
},
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “DSM-5 criteria”
},
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Somatisatiestoornis”
},
{
“@type”: “Thing”,
“name”: “Gezondheidsangst”
}
],
“mentions”: [
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Angststoornissen”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Paniekstoornis”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Complexe PTSS”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Depressie”
},
{
“@type”: “MedicalCondition”,
“name”: “Borderline persoonlijkheidsstoornis”
}
],
“breadcrumb”: {
“@type”: “BreadcrumbList”,
“itemListElement”: [
{
“@type”: “ListItem”,
“position”: 1,
“name”: “Home”,
“item”: “https://www.barendspsychology.com/nl/”
},
{
“@type”: “ListItem”,
“position”: 2,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis”,
“item”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/”
},
{
“@type”: “ListItem”,
“position”: 3,
“name”: “Somatische-symptoomstoornis diagnose”,
“item”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/somatische-symptoomstoornis-diagnose/”
}
]
},
“mainEntityOfPage”: {
“@type”: “WebPage”,
“@id”: “https://www.barendspsychology.com/nl/somatische-symptoomstoornis/somatische-symptoomstoornis-diagnose/”
}
}